Everest pʋʋ

Pɩlɩɩna Wikipediya
Everest pʋʋ

Everest pʊʊ wɛ Himalaya pʊŋ hɛkɩŋ taa; kpaɣna Népal, ɖenɖe payaɣ se Sagarmatha yɔ nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna Siini hɔɔlʊʊ ŋgʊpayaɣ se Tibet yɔp. Eerɔpʋ mba na-kʊ pɩnaɣ 1847 nɛ pamaazɩ-kʊ lɛ pana se kʊ-kʊkʊyɩŋ taa maɣna mɛtanaa 8848; nɛ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊʊ keteŋga kpeekpe taa. Pʊʊ ŋgʊ, pɩnaɣ 1865 taa kɛ paya-kʊ kɩ-hɩɖɛ nɖɩ nɛ kpaɣna pɩnaɣ 1920 taa lɛ papaɣzɩkʊ-yɔɔ kolokaɣ seu.

Everest Pʋʋ nɛ Ama Dablam Pʋʋ

Ɛlɛ, pʊʊ ŋgʊ kɩ-nikaɣ yɔɔ lɛ, ɛyaa nabɛyɛ sɩkɩ paa ɛsɩmtaa. Pɩnaɣ 1924 taa mba payaɣ se George Mallory nɛ Andrew Irvine yɔ, pakpawaɣ pʊʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ pehiu sɩm nɛ nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ se papɩzaa patalɩ kɩ-taa yaa patatalɩ. Pɩnaɣ 1950 taa kɛ Népal ha nʊmɔʊ se weyi ɛsɔɔla se ɛkpaɣ kɩ-taa ɛpɩsɩɣ ɛkpa yem faaa. Paakpaɣ kɩ-taa lɛ, papɩzɩɣ patɩŋgɩna pɩtɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ pɩhadɛ kɩŋ; ɛlɛ pɩcaɣ kaɖɛ ɖɔɖɔ se ɛyʊ ɛtʊlɩ kɩ-taa. Kpaagbaa mbʊyɔ mlɛ, pɩnzɩ nasɩtozo wayɩ lɛ, Edmund Hillary nɛ Tensing Norgay papɩzaa nɛ pakpa kɩ-taa nɛ patʊlɩ.

Summit camp Everest pʋʋ

Kpaɣ nɛ mbʊyɔ, kɩ-yɔɔ kpaʊ wɛɛ nɛ pɩkpaɣ ɖoŋ n ɛ pɩkpaɣ. Ɛlɛ pɩnaɣ 1996 taa kɛkpɛtɛsaɣ sɔsɔwa nakɑyɛ laba nɛ ɛyaa sakɩyʒe hiu sɩm; nɛ kpaʊ nɛ mbʊ nɛ sɔnɔyɔ ɛyaa ɛzɩ mɩnɩŋ naalɛ sɩba. Paa nɛ mbʊ yɔ ɛyaa eeyeki kɩ-taa kpaʊ se pala ɛsɩyɛ egbena. Ɛyaa ɛzɩ kudokiŋ hiu nɛ naanza taka se pakpa kɩ-taakpaɣ pɩnaɣ 1922 taa nɛ pa-taa lɛ, kudokiŋ naanza pɩzɩna nɛ patʊlɩ kɩ-taa hem; ɛlɛ sherpas mba wɛna nɛ pasɩŋna-wɛ nɛ patʊlɩɣ kɩ-taa.


Pɩnaɣ 1847 taa anasaayɩnaa nabɛyɛ lɩ kʋ-yɔɔ. Pɩnzɩ cabɩ wayɩ lɛ, pamaɣzɩ kɩ-kʋkʋyɩmɩŋ nɛ pana se kɩtalɩ mɛtɛnaa 8 848. "Everest" pʋʋ kɩlɩna kʋyʋʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Pʋ-yɔɔ kɩpɩsɩ ɛsɩyɛ egbena lone nɛ paa pɩnaɣ ŋga lɛ, anasaayɩnaa sakɩyɛ , kɔzɔ kɔzɩ "iŋkilisi" n̄ɩma, powoki nɛ pakpaɣ kʋ-yɔɔ. Ɛlɛ, ɛyaa ɛzɩ 200 mbʋ yɔ hiɣ sɩm pʋʋ ŋgʋ kɩ-kpaʋ nʋmɔʋ taa mbʋ yɔ pɩcaɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pʋcɔ ɛyʋ tʋlɩ kʋ-n̄ʋʋ taa. Pɩnaɣ 1924 taa ɖajanaa panɛ George Mallory nɛ Andrew Irvine pakpaɣ nʋmɔʋ se powoki nɛ pakpa kʋ-n̄ʋʋ yɔɔ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ patapɩsɩ, ɛyʋ tana mbʋ pɩtɛmna-wɛ yɔ.

Everest pʋʋ

"Everest" pʋʋ wɛ Siini ɛjaɖɛ taa, Neepalɩ tɛtʋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa", Xigazê" egeetiye taa ɖeyi ɖeyi. Ɛyʋ ɛtalɩ Neepaalɩ tɛtʋ taa nɛ ɛkpaɣ "Col Sud" nʋmɔʋ yɔ, ɛlɩɣ kʋ-yɔɔ tobi. Kaaŋ sɔsɔŋ weyi payaɣ se "roches sédimentaires" yɔ, ɛnʋ wɛnɩ kʋ-n̄ʋʋ yɔɔ nɛ weyi payaɣ ɛlɛ se " roches métamorphiques" yɔ, ɛlɛ n̄ɛwɛɛ ki-liu tɛɛ.

Tɔm keem

Ɖenɖe tɔmpiye «Everest» lɩnaa yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɩwɛɛ ?[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛzɩma kɩwɛɛ ?[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛzɩma palɩzɩ-kʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩna kɩ-yɔɔ tɔm yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-kʊkʊyɩmɩŋ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ nɛ pʊŋ lɛɛŋ pɛ-wɛtʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-sɩm[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛzɩma kɩlɩwa ?[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-kaaŋ wɛ ɛzɩma wɛtʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ki-soŋaɣ wɛ ɛzɩmat[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-laŋ wɛ ɛzɩma wɛtʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-tɔm[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛzɩma patɩlɩɣ-kʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Pacalʊʊ kɩ-yɔɔ kpaʊ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Paɖaɣnʊʊ-kʊ tɩlʊʊ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Mba pɔyɔɔdʊʊ tibetɛɛ (tibétain) kʊnʊŋ yɔ, pa-kajalaɣ hɔɔlʊʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Mba paba yɔɔdʊʊ nepalɛɛ (népalais) kʊnʊŋ yɔ,pa-wabɩtʊ hɔɔlʊʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kedeŋa kpeekpe sɩm-kʊ yɔ nɛ pɩ-kazʊwa[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-tʊma sɔsɔna[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Pañɩnʊʊ ki-heelim yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-kɛkpɛdɛsaɣ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩkɛ tɛtʊ wonuu[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-samaɣ nɛ ndʊ pɔyɔɔdɩ kɩ-yɔɔ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-tʊma ndɩ ndɩ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Palakʊʊ sipɔɔrɩ nɛ pakpaɣ kɩ-yɔɔ yɔ́́[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Nʊmɔŋ weyi patɩŋʊʊ nɛ pakpaɣ kɩ-yɔɔ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-tɩnaa hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Kɩ-tɩnaa hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Mbʊ payaɣ se «Kangshung» yɔ kʊ-hɔɔlʊʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Mbʊ payaɣ se sitatisitiki (statistiques) yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Mbʊ payaɣ se kɔntrofɛɛrɩsɩ(controverse) yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ki-heelim taa kʊzɔɔtʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɛyaa sɩkɩ sɩbʊ mbʊ nɛ pɔlɔʊ po-tomnasɩ yem yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Pakandʊʊ kɩ-yɔɔ kandʊʊ mbʊ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ndʊ paa anɩ ɛyɔɔdʊʊ kɩ-yɔɔ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Takayɩsɩ lɛɛsɩ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Tɔm lɛɛtʊ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Takayɩsɩ nzɩ sɩyɔɔ kʊ-tɔm yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Awayɩ kpasɩ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]

Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ[ñɔɔzɩ | ñɔɔzɩ wikicode]