Ñɔyaɣ (Cheveux)

Pɩlɩɩna Wikipediya

Ñɔyaɣ kɛna ɛyʊ yɔɔ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kʊ-yɔɔ nɛ hʊndʊ yɔ. Ɛyʊ yɔɔ hʊndʊ wɛɛ, ñɔsɩ wɛɛ, kpɛtʊ wɛɛ nɛ tandʊʊ wɛɛ ɖɔɖɔ. Hʊndʊ wɛ ɛyʊ tɩŋga yɔɔ piyele nɛ kpɛtʊ ñɛwɛɛ ɛyʊ kadaɣ yɔɔ pʊtɔbʊʊ se ɛyʊ abalɩtʊ yɔɔ yaa ɛ-halɩtʊ yɔɔ; pɩsaɣ tandʊʊ ñɔnɔʊ ɛyʊ tamaɣ tɛɛ nɛ ndoma yɔɔ. Ñɔsɩ ɖeke ñɔʊna ñʊʊtaa.

Ñɔsɩ, kpɛtʊ, hʊndʊ tandʊʊ nɛ cɩkpaŋ pɛwɛ pɩlɩʊ kʊɖʊmʊʊ taa nɛ lɩm ɛɛsʊʊ-wɛ. Paɖʊ-wɛɛ pɩlɩʊ kʊɖʊmʊ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyʊ tɔnʊʊ tɛɛ; kɛ palɩɣna. Pakalɩ ɛyʊ ñʊʊtaa ñɔsɩkpeekpe kɔyɔ, sɩwɛ kpaɣna kutokiŋ 100 000 nɛ 150 000 pɛhɛkʊ taa. Ɛyaa mba pɛwɛna ñɔsɩ kʊlʊmasɩ kɛ ɖooo palɩm taa yɔ, pɔñɔsɩ ɖɔɔ pɩkɩlɩ mba pɔñɔsɩ piyaa yaa sɩsɛwa yɔ.

Ɛyʊ wɛʊ yɔ, ɛñʊtaa ñɔsɩ tɔʊ paaɖoye nɛ nzɩ sɩtɔʊ mbʊ yɔ, sɩtalɩɣ ñɔsɩ40 yaa 50 kɛ evemiye taa. Ñɩnɩya nabɛyɩ ñɩnaa nɛ pana se ñɔsɩ wɛʊ yɔ, pɩlɩɣna ɖenɖe palʊla ɛyʊ yɔ yaa e-tomnaɣ sɛmɩŋ yɔɔ. Ɛzɩ azi mba yɔ, pɔ-ñɔsɩ wɛ kpɛmlɛɛɛ piyele Erɔpʊ taa ñɩma yɔ, ɖɔfɩɩɩ yaa yuulee.

Afrika mba yɔ pa-ñɩnzɩ ñɛwɛ kpacayʊʊʊ. Ɛzɩ ɛyaa wɛʊ nɛ pasʊʊ ɖama taa yɔ, pʊyɔɔ lɛ, lɛɛlɛɛ taa ñɔsɩ wɛ ndɩ ndɩ. Pʊwa afolom ñʊʊtaa ñɔsɩ ɖɔɔ pɩkɩlɩ ɛyʊ sʊtʊyʊ weyi ɛwɛna pɩnzɩ 30 nɛ 50 yɔ. Ñɔsɩ, hʊndʊ, kpɛtʊ yaa tandʊʊ naawʊ yɔ, pɩhaɣ kɩhaʊ. Nɛ pɩtɛkɛ paa ɛzɩmtaa kɛ ñɔsɩ ñɔɔʊ ɛyʊ ñʊʊtaa. Pɩlɩɣna ɛyʊ lɩm taa, ɛ-pɩnzɩ ɖɔʊ taa yaa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛwɛɛ yɔ tɩ-taa.

Ñɔsɩ paazʊʊ nɔʊ kɛ fenasi kagbanzɩ taa, pʊtɔbʊʊ se alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ wɛʊlotu taa lɛ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛ-sɩm wiye. Halʊ ñʊʊtaa ñɔsɩ nɔʊ lɛɛlɛɛ pɩkɩlɩ abalʊ. Ɛyʊ ñʊʊtaa lɛ, ñɔsɩ tɔʊ paa ɛsɩmtaa. Ɛlɛ ɛyaa nabayɩ wɛɛ lɛ pɩkɛna kʊtɔŋ. Nabayɩ wɛ nɛ pɔkɔŋ nɛ papaɣlɩ lɛ, papɩsɩ ñʊ hasasɩ tɩnaa. Pʊtɔbʊʊ se pe-kila taa paazʊ hasʊ nɛ pɩɩkɛdɩ lɛ pɩtala e-nimaɣ wayɩ yaa ɛ-ñʊʊ tɩŋga.

Nabɛyɩ sɔnzɩ taa lɛ, pɩwɛɛ se palakɩ nɔɔyʊ sɔzɩ nasɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se pahʊmɩ-ɩ koloŋgolo nɛ pɩwɩlɩ se ɛtatasɩ kɛʊ pʊɣa. Nɛ nabɛyɛ nzɩ taa lɛ, yee ɛyʊ ɛñɩnɩɣ se paha-ɩ ñamtʊ siŋŋŋ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛñʊʊtaa nosɩ ɛɖɔɔ sakɩyɛ. Pɩwɛ ɛzɩ sɔɔjanaa mba payaɣ-wɛ se ahuwaa yɔ. Pɩtɛkɛ ñɔsɩ yeke ɛlɛ pɩwɛɛ se pasɩɩ tandɩŋ ɖɔɖɔ. Tandɩŋ tɔm taa lɛ, pɩwɛ ɛzɩ malɩŋ taa kɛ ɛyaa kɩlɩɣ-ɩ sɩʊ yɔ. Mba pɔ-ñɔsɩ ɖɔɔ nɛ paacɔŋna sɩ-yɔɔ camɩyɛ yɔ, sɩ-taa wɛʊ abayaa yaa kaʊ yaa kʊtɔmɩŋ sakɩyɛ.

Nabɛyɩ tɛ lɛ, yee pɩhɛɛ se ɛyʊ ɛcaɣna ɛsɩtɛɛlɩm mbʊ pʊyɔɔ ɛ-ɛyʊ sɩba kɔyɔ, pɩpɔzʊ-ɩ se eyele ɛ-ñɔsɩ siŋgamm nɛ ɛɛsaɣtʊ-sɩ ɖɔɖɔ. Nɛ lalaa tɛ ñɩnzɩ taa lɛ, pɩwɛɛ se halibiɣa eyele kɔ-ñɔsɩ nɛ sɩtalɩɣ e-pondone yɔɔ ɖɔlɩ lɛ, pɩwɩlʊ se ɛtalɩ walʊ kɛlɛ. Pʊtɔbʊʊ ɖɔɖɔ se ñɔsɩ kɛna halɩbɩya kɛ mbʊ pɩpɩzɩɣ nɛ pɩhɔ habalɩbɩya yɔ nɛ sɩkɛna-wɛ acana pʊyʊ. Pʊyɔɔ kɛ halibiya yakɩ ñɔsɩ ndɩ ndɩ nɛ sɩhɔkʊʊ.