Nɖuu
Nɖuu kɛna ɛyʊ weyi ɛwɛ halʊ hɔɔ tʊ lotu taa yɔ pɩkpaɣnaʊ ɖooo abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ katʊ halʊ ñɩŋga nɛ pɛkpɛndɩ kʊɖʊm yɔ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ se ɛpʊwa nɛ palʊlɩ-ɩ yɔ. Ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna ajɔɔla kpɛlɛkɩya naʊ taa lɛ, hɔɔ siŋŋŋ paazʊ fenasi litoozo hɔɔ wayɩ, pʊbʊ lɛ, paa ɩjɔɔɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩpaɣzɩ caɣʊ ɖiɖeɖe. Aliwaatʊ ndʊ ʈu-tɔm pakaɣ yɔɔdʊʊ yɔ, pɩkpakʊɣna kacalaɣ evemiye ŋdɩ hɔɔ sʊʊwa yɔ pɩɩsɩɩna lʊlʊʊ wiye. Fransɩ ɛjaɖɛ taa lʊlʊsʊʊ kpɛlɛkɩya kalʊ hɔsɩ yɔ, paakalʊ fenasi ɛlɛ kɔzɔɖɔnaa kɛ pakalʊ. Fenasi litoozo wayɩ lɛ, pɩwɛ kaɖɛ se pɩma halʊ tɩnaɣ yɔɔ.
Alɩwaatʊ ndʊ nɖuu wɛna ñʊʊ, nesi, naŋgbanzɩ, fɩtɩyɩm nɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ lɩʊ nɛ pɛwɛʊ nɛ pɩpaɣlʊ. Hɔɔ ñɩtʊ nɛ kasʊʊ lɛ, pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊi tɩ-taa, kiliuzonuu ɖaalakɩŋ taa wɛ ɛzɩ milimɛtanaa 30 yɔ, nɛ kɩ-calɩm fuwa paɣzʊ mabʊ. ALɩwaatʊ ndʊ, kiliuzonuu ŋgʊ, kɩpɩzʊ kʊcɔzɩ kɩ-ñʊʊ nɛ kiciidi kɩ-tɩ. Kɩyakɩŋ 54 taa fɩtiym mbʊ pɩwɩlʊ wɛtʊ ndʊ tɩnaɣ keelee se pʊɖɔŋ. Fenasi 8 nɛ 15 taa nɖuu yaa kiliuzonuu ciidu camɩyɛ yem pɩkɩlɩna ɛzɩ ki-nesi, naŋgbanzɩ, ñʊʊ, kifezu ɖɔɖɔ, añɩza kpaɣ-kɛ nɛ kɔhɔŋ ka-tɩ ɖɔɖɔ nɛ kɩlɩkpayaɣ pɩzʊ pɩkpa-kɛ ɖɔɖɔ. Lakasɩ sɩnɛ sɩ-tɩŋga sɩwɛna wazaɣ kɛ nɖuu palɩka nɛ kɔ-tɔnʊʊ taa alafɩya wɛʊ.
Fenasi nakʊ taa, nɖuu pɩzʊ ekoti e-nee, e-nimbe yaa ɛ-nɩŋgbanzɩ. Ɛ-sɩnda wɛ camɩyɛ ɛzɩ ɛyʊ yɔ, ɛlɛ ɛ-ɛsɛ huza nɛ ahuzu mbʊ fenasi sakɩyɛ. Halɩtʊ yaa abalɩtʊ lɩʊ keelee. Kela lila paɣzʊ lɩʊ nɛ nesi nɛ naŋgbanzɩ wɛʊ nɛ pɩɖaalʊʊ piyele calɩm putulasi paɣzʊ lɩʊ kɛ hɔyɛ taa. Ɛ-ñʊʊ taa ñɔsɩ kpɛmlɛɛ lɩʊ nɛ e-lotu paɣzʊ sɩʊ kɛ copluu pɩndʊ. Nɖuu tɔnʊʊ wɛ lɛfɩɩɩ nɛ pɩnaɣ ɛzɩ cankeɖe yɔ nɛ pɩnaɣ mɔɔ nɛ hola. Kɔzɔɖɔnaa 16 nɛ 25 taa ɛsɛ hʊtʊ nɛ cɩkpaŋ lɩʊ.
Calɩm fusi yaa heelim kabasɩ paɣzʊ lɩʊ kɛ ɛ-hʊzʊŋ taa.Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, feziŋ fusi tasʊ paɣlʊ nɛ ɛpɩzʊ ɛpaɣzɩ fesuu. Halʊ weyi ɛɖa hɔ,o haa,u yɔ, ɛnɩʊ kiliuzonuu ciiduu kɛ kɔzɔɖɔnaa 18 nɛ 19 taa ɛlɛ weyi ɛɛtɛma lʊlʊʊ yɔ, ɛñɩʊ-pʊ kɔzɔɖɔnaa 16 taa.Fenasi5 kaatɛŋ lɛ, nɖuu ɖaalakɩŋ taa wɛʊ ɛzɩ santimɛtanaa 20 yɔ. Kɔzɔɖɔnaa 26 nɛ 38 taa cɩkpaŋ ɖaalɩʊ pɩtalɩ nee nɔsɩ taa nɛ hɩla lona paazʊ wɩlʊ. Ñɔsɩ tasʊ ɖɔʊ ɛ-ñʊʊtaa. Ŋɖuu tɩŋa wɛ camɩyɛ nɛ kpaɣ kpɩtaŋ 35 nɛ 39 taa ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ se papɩzʊ palʊlɩ-ɩ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ɖaalakɩŋ wɛ ɛzɩ 48 nɛ 53 santimɛta yɔ pa-taa.